Zamak, demir içermediği için kızıl pas yapmaz; ancak çinko esaslı olduğundan nemli, havası az dolaşan ortamlarda yüzeyinde beyaz pas denilen tozlu bir korozyon tabakası oluşabilir. Krom, nikel veya uygun bir boya ile kaplanmış zamak amblem, kaplama sağlam kaldığı sürece dış mekânda uzun süre görünümünü korur.
Beyaz pas nedir, nasıl oluşur?
Beyaz pas, çinkonun su ve oksijenle tepkimesi sonucu oluşan çinko hidroksit ve çinko oksit karışımıdır. Yüzeyde beyazımsı, tebeşir gibi dağılan ya da kabarık lekeler hâlinde görülür. Oluşması için yüzeyde uzun süre su ya da yoğuşma nemi kalması ve havanın serbestçe dolaşmaması gerekir. Açık havada, yağmurdan sonra kuruyabilen bir çinko yüzeyi ise karbondioksitle tepkimeye girerek ince, sıkı ve koruyucu bir çinko karbonat tabakası, yani patina oluşturur. Bu tabaka ilerleyen korozyonu yavaşlatır.
Bu yüzden zamak parçalar için en riskli dönem çoğu zaman kullanım değil depolama ve sevkiyattır. Kaplanmamış ya da kaplaması tamamlanmamış parçaların nemli bir depoda üst üste, kapalı naylon torbada beklemesi beyaz pas için ideal ortamdır.
Dış ortamda zamakı hangi koşullar zorlar?
Zamakın dış mekândaki ömrünü belirleyen etkenler şunlardır:
- Klorür: Deniz havası ve kışın yollara serpilen tuz, çinko yüzeyindeki koruyucu tabakayı bozar ve korozyonu hızlandırır.
- Asidik ve bazik temas: Asitli jant temizleyiciler, kireç sökücüler ve güçlü alkali deterjanlar çinkoya saldırır.
- Durgun su: Amblem arkasında ya da harf boşluklarında biriken su, kuruyamadığı için beyaz pası besler.
- Farklı metal teması: Bakır veya pirinçle doğrudan, nemli temas galvanik korozyona yol açar; bu çiftte çözünen taraf çinko olur.
- Kaplama hasarı: Taş çarpması ya da çizik kaplamayı delerse korozyon o noktadan başlar ve kaplamanın altında yayılabilir.
İç mekân ile dış mekân arasındaki fark büyüktür. Kuru bir ofis ya da salon ortamındaki mobilya amblemi yıllarca sorun çıkarmazken, aynı parça banyo dolabında, endüstriyel mutfakta veya kapalı otoparkın nemli duvarında çok daha erken matlaşabilir. Bu nedenle kaplama seçimi yalnızca «iç» ya da «dış» ayrımına göre değil, yoğuşma, buhar ve temizlik kimyasalı maruziyetine göre de yapılmalıdır.
Kaplama zamakı nasıl korur?
Dış mekânda kullanılacak zamak amblemlerde kaplama yalnızca görünüm değil, bariyer görevi görür. Krom kaplı bir amblemde katmanlar genellikle şu sırayla uygulanır: önce alkali bir banyoda ince bakır alt katman, ardından asidik bakır ile dolgu, sonra parlak nikel ve en üstte çok ince krom. Bakır alt katman zorunludur, çünkü zamak doğrudan asidik nikel banyosuna girerse çinko çözünür ve kaplama tutunmaz. Nikel, korozyona karşı asıl bariyeri oluşturur; krom ise sertlik ve renk sağlar.
Kaplamanın koruyuculuğunu belirleyen iki etken katman kalınlığı ve döküm yüzeyinin kalitesidir. Döküm sırasında yüzeye yakın kalan gaz boşlukları, kaplama sonrası küçük kabarcıklar hâlinde ortaya çıkar. Bu kabarcıklar zamanla patlar ve korozyonun başlangıç noktası olur. Bu nedenle dış mekân amblemlerinde kalıp tasarımı, döküm parametreleri ve kaplama öncesi taşlama dikkatle yürütülür. Altın, antik ya da renkli kaplamalı parçalarda ise üstte şeffaf bir lak katmanı yüzeyi korumaya yardım eder.
Dış mekân zamak amblemin ömrü nasıl uzatılır?
- Tasarımda su tutacak derin cepler ve kapalı boşluklardan kaçınılır; harf aralarına drenaj düşünülür.
- Araç ve cihaz dış yüzeylerinde nikel-krom kaplama, yarı açık alanlarda nikel artı lak tercih edilir.
- Amblem arkası tamamen kapatan köpük bantla yapıştırılır, böylece arkaya su sızması önlenir.
- Temizlikte nötr sabunlu su ve yumuşak bez kullanılır; aşındırıcı pasta ve asitli ürünlerden uzak durulur.
- Basınçlı yıkama makinesi amblem kenarına çok yakından tutulmaz.
Kullanım yerini ve ortam koşullarını iletişim sayfası üzerinden ilettiğinizde, Zamak Döküm Etiket kaplama türünü buna göre planlar.
Sık Sorulan Sorular
Beyaz pas temizlenebilir mi?
Kaplamasız yüzeydeki hafif beyaz pas yumuşak bir fırça ve kuru bezle alınabilir. Ancak kaplamanın altından başlayan korozyon temizlikle geçmez; kaplamanın sökülüp yenilenmesi gerekir.
Krom kaplı zamak amblem denize yakın bölgede kullanılabilir mi?
Kullanılabilir, ancak tuzlu hava kaplamadaki her kusuru daha çabuk ortaya çıkarır. Bu tür yerlerde kalın nikel katmanı ve düzenli tatlı su ile durulama önerilir.
Zamak amblemde görülen kabarcıklar pas mıdır?
Çoğunlukla değildir. Döküm içindeki gaz boşluklarının kaplamayı kaldırmasıyla oluşur; zamanla açılırsa altında korozyon başlayabilir.