Zamak, ağırlıkça yaklaşık yüzde 95-96'sı çinko olan, içine yaklaşık yüzde 4 alüminyum, çok az magnezyum ve alaşım sınıfına göre değişen oranda bakır katılan bir döküm alaşımıdır. Düşük sıcaklıkta erimesi ve kalıbı çok iyi doldurması sayesinde amblem, rozet, kulp ve küçük mekanik parçaların basınçlı dökümünde yaygın olarak kullanılır.

Zamak adı nereden gelir?

İsim, alaşımı oluşturan metallerin Almanca adlarının baş harflerinden türetilmiştir: Zink (çinko), Aluminium (alüminyum), Magnesium (magnezyum) ve Kupfer (bakır). Bazı kaynaklarda «Zamac» yazımına da rastlanır; ikisi de aynı malzeme ailesini anlatır. Türkiye'de atölye dilinde «zamak döküm» ya da kısaca «çinko döküm» denildiğinde çoğunlukla bu alaşım kastedilir. Avrupa standartlarında bu alaşımlar ZnAl4 ya da ZP3, ZP5 gibi kısa kodlarla anılır. Bir teknik şartnamede bu kodları görmek, çinko esaslı döküm malzemesinin belirli bir sınıfından söz edildiği anlamına gelir.

Zamak hangi metallerden oluşur?

Alaşımdaki her elementin ayrı bir görevi vardır. Oranlar sınıfa göre küçük farklılıklar gösterse de genel tablo şöyledir:

ElementYaklaşık oranGörevi
ÇinkoKalan kısım (yaklaşık %95-96)Ana metal; düşük erime noktası ve iyi akışkanlık sağlar
Alüminyum%3,5-4,3Dayanımı artırır, tane yapısını inceltir, ergimiş metalin kalıp çeliğine saldırmasını azaltır
Magnezyum%0,02-0,06Taneler arası korozyona karşı direnç kazandırır
Bakır%0-3 (sınıfa göre)Sertliği ve çekme dayanımını yükseltir

Kurşun, kadmiyum ve kalay gibi safsızlıklar ise yüz binde birkaç parça düzeyinde sınırlandırılır. Bu elementler sınırı aştığında parça zamanla tane sınırlarından çözülür, şişer ve çatlar. Bu nedenle yüksek saflıkta külçe kullanılması ve döküm hanesinde hurda karışımının kontrol altında tutulması ürün ömrünü doğrudan etkiler.

Bakır oranına göre alaşım ailesi Zamak 2, Zamak 3, Zamak 5 ve Zamak 7 gibi sınıflara ayrılır. Bakır yükseldikçe sertlik artar, süneklik ise bir miktar azalır. Amblem ve dekoratif parça üretiminde en sık karşılaşılan sınıflar Zamak 3 ve Zamak 5'tir; aralarındaki seçim, parçanın taşıyacağı yüke ve pimlerin bükülüp bükülmeyeceğine göre yapılır.

Zamak neden amblem üretiminde bu kadar yaygın?

Amblem, küçük bir yüzeyde ince yazı, keskin kenar ve çok seviyeli kabartma taşıması gereken bir parçadır. Zamak bu ihtiyaca birkaç açıdan uyar:

  • Düşük döküm sıcaklığı: Yaklaşık 380-390 °C aralığında eriyen alaşım, sıcak kamaralı basınçlı döküm makinelerinde işlenebilir; kalıp çeliği daha az ısıl yorulmaya maruz kalır ve kalıp ömrü uzar.
  • Detay aktarımı: Akışkan metal kalıptaki ince harfleri, dokuları ve çizgileri net biçimde kopyalar. Bu sayede logodaki küçük punto yazılar ve parlak-mat yüzey ayrımları ek talaşlı işleme gerek kalmadan kalıptan çıktığı hâliyle elde edilir.
  • Kaplanabilirlik: Uygun ön işlemden sonra bakır, nikel, krom, altın veya saten nikel kaplamayı iyi tutar.
  • Ağırlık ve his: Yoğunluğu yaklaşık 6,6-6,7 g/cm³ olduğundan elde dolgun ve sağlam hissettirir.
  • Entegre bağlantı: Pim, tırnak veya vida yuvası parçayla tek seferde dökülebilir; sonradan kaynak ya da yapıştırma gerekmez.

Zamakın sınırları nelerdir?

Her malzeme gibi zamakın da uygun olmadığı alanlar vardır. Yüksek sıcaklıkta sürekli yük altında kalan parçalarda zamanla şekil değiştirme, yani sürünme görülebilir; bu yüzden egzoz çevresi veya ısınan gövde yüzeyleri için doğru seçim değildir. Kaplamasız bırakıldığında nemli ve havasız ortamda beyaz pas oluşturabilir. Kaynak yapılması zordur ve çok ince kesitlerde darbeye karşı hassaslaşır. Isıl genleşmesi çelikten yüksek olduğundan, sıcaklığı sık değişen metal yüzeylere uzun amblem uygulanırken bant ve pim yerleşimi buna göre planlanır. Bu sınırlar, tasarım aşamasında kesit kalınlığı, kaplama türü ve montaj yöntemi belirlenirken hesaba katılır.

Ürününüz için zamakın uygun olup olmadığını değerlendirmek isterseniz kullanım ortamını ve ölçüleri iletişim sayfası üzerinden paylaşabilirsiniz; Zamak Döküm Etiket malzeme ve kaplama önerisini bu bilgilere göre hazırlar.

Sık Sorulan Sorular

Zamak ile çinko aynı şey midir?

Hayır. Zamak çinko esaslıdır ama içindeki alüminyum, magnezyum ve bakır sayesinde saf çinkodan daha sert, daha dayanıklı ve dökülmeye daha elverişlidir.

Bir parçanın zamak olduğu nasıl anlaşılır?

Zamak parça, aynı boyuttaki alüminyum veya plastik parçadan belirgin biçimde ağırdır ve mıknatıs tutmaz. Kaplamanın altı görünen bir çizikte ya da kırık yüzeyde açık gri, ince taneli bir metal görülür. Kesin ayrım için malzeme analizi gerekir.

Zamak geri dönüştürülebilir mi?

Evet, zamak yeniden eritilerek kullanılabilir. Kaplamalı parçaların geri kazanımında safsızlıkların ayrıştırılması ayrıca önem taşır.