Zamak basınçlı döküm, metal döküm yöntemleri arasında en hassas ölçüleri verenlerdendir. Küçük amblem ve rozet boyutlarında, kalıbın tek yarısında kalan ölçüler genellikle onda bir milimetrenin altında tutulabilir; kalıp ayrım çizgisini kesen ölçülerde ve büyük parçalarda tolerans biraz açılır. Bu hassasiyet, çoğu durumda parçanın talaşlı işleme gerek kalmadan doğrudan montaja gitmesini sağlar.

Zamak neden dar toleransla dökülebilir?

Zamak düşük sıcaklıkta ergir ve sıcak hazneli makinelerde dökülür. Kalıba giren metal ile çelik kalıp arasındaki sıcaklık farkı alüminyuma göre daha azdır; bu da kalıbın daha az genleşip daralmasını, ölçülerin partiden partiye daha kararlı kalmasını sağlar. Alaşımın akışkanlığı yüksektir, ince duvarları ve keskin detayları doldurabilir. Kalıp çeliği de düşük sıcaklıkta daha az yıprandığı için uzun seriler boyunca ölçü kayması yavaş ilerler. Kum dökümle karşılaştırıldığında fark belirgindir: kum kalıp her dökümde yeniden hazırlanır ve ölçüler milimetre düzeyinde oynayabilir, çelik kalıp ise her baskıda aynı boşluğu verir.

Çekme payı ölçüyü nasıl etkiler?

Her metal soğurken küçülür. Zamakta bu doğrusal çekme genellikle yüzde 0,5-0,7 civarındadır. Kalıp tasarımcısı bu payı hesaba katarak kalıp boşluğunu parçadan biraz büyük işler. Çekme her yönde eşit olmaz: kalıp içindeki maçalar ve pimler metalin serbestçe küçülmesini engeller, bu yüzden delik çevresindeki ölçüler ile serbest dış kenar ölçüleri farklı davranır. Ayrıca döküm sonrası zamakta haftalar boyunca süren çok küçük bir yaşlanma küçülmesi olur; hassas geçme isteyen parçalarda bu da tasarım aşamasında düşünülür.

Hangi ölçüler daha dar, hangileri daha geniş tutulur?

Ölçü türüHassasiyetNeden
Kalıbın tek yarısındaki ölçülerEn darDoğrudan kalıp çeliğinden alınır
Ayrım çizgisini kesen ölçülerDaha genişKalıp kapanma boşluğu ve çapak etkisi eklenir
Hareketli maça ile oluşan ölçülerDaha genişMaça hareket boşluğu tolerans ekler
Kaplama sonrası ölçülerKaplama kalınlığı kadar değişirKrom-nikel katmanı yüzeye birkaç mikron ekler

Yani bir amblemin toplam boyu ile kalınlığı aynı hassasiyetle dökülmez. Kalınlık ölçüsü çoğunlukla ayrım çizgisini kestiği için biraz daha geniş tolerans ister.

Düzlük ve çarpılma da bir tolerans konusudur

Uzun ve ince amblemlerde, örneğin yatay bir yazı şeridinde, sorun çoğu zaman uzunluk değil düzlüktür. Parça kalıptan çıkarken ve soğurken farklı kalınlıktaki bölgeler farklı hızda küçülür; sonuçta şerit hafifçe yay gibi bükülebilir. Arka yüze eşit aralıklı kaburgalar eklemek, duvar kalınlığını dengelemek ve itici pimleri parçaya dengeli dağıtmak bu çarpılmayı azaltır. Bantla yapıştırılacak düz amblemlerde düzlük, toplam boydan daha kritik bir kabul kriteri olarak teknik çizime yazılmalıdır. Kavisli yüzeye oturacak parçalarda ise yay kalıba işlenir ve kontrol, kavise uygun bir mastar üzerinde yapılır.

Montaj pimleri ve delikler için tasarımda nelere dikkat edilmeli?

Amblem ile montaj yüzeyi arasındaki uyum, toleransın en çok hissedildiği yerdir. Birkaç tasarım alışkanlığı sorunları baştan önler:

  • Pim çapı ile delik çapı arasında boşluk bırakın: Montaj deliği, pimden bir miktar büyük tasarlanmalıdır; birebir ölçü sahada zorlamaya yol açar.
  • Pim boyunu kısa ve kalın tutun: Uzun ve ince pimler hem dolmaz hem de eğilmeye yatkındır; dibinde küçük bir radyüs dayanımı artırır.
  • Konumlandırmayı tek referansa bağlayın: Bir pimi tam oturan, diğerini oval delikle tasarlamak, iki pim arasındaki küçük farkları tolere eder.
  • Çıkma açısı verin: Kalıptan çıkacak dik duvarlara hafif bir açı verilir; tamamen dik duvar, ölçüyü ve yüzeyi bozar.
  • Kritik ölçüleri işaretleyin: Teknik çizimde gerçekten önemli olan iki üç ölçüyü belirtmek, kalıpçının dikkatini doğru yere çeker.

Teknik çiziminizdeki ölçülerin döküme uygun olup olmadığından emin değilseniz, dosyanızı Zamak Döküm Etiket'e göndererek kalıp öncesinde tolerans ve pim tasarımı konusunda görüş alabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Çok dar tolerans gereken parçalar nasıl üretilir?

Döküm toleransının yetmediği yerlerde, yalnız ilgili yüzey ya da delik dökümden sonra talaşlı işlenir. Parçanın geri kalanı döküm hâliyle bırakılır.

Kalıp eskidikçe ölçüler değişir mi?

Çok uzun serilerde kalıp yüzeyi aşınır ve ayrım çizgisinde çapak artabilir. Düzenli kalıp bakımı ve numune kontrolüyle ölçü kayması izlenir.

Kaplama pim ölçüsünü değiştirir mi?

Çok az değiştirir; katman birkaç mikron düzeyindedir. Sıkı geçme isteyen pimlerde bu pay tasarımda dikkate alınabilir.