Zamak basınçlı dökümde ergimiş çinko alaşımı, kapalı çelik kalıba yüksek hızla basılır ve saniyeler içinde katılaşan parça kalıptan itilerek çıkarılır. Sıcak kamara, enjeksiyon düzeneğinin doğrudan eriyik potasının içinde durduğu makine tipidir; metal her baskıda ayrıca taşınmadığı için çevrim kısa, oksitlenme düşüktür ve küçük amblemler için en uygun yöntemdir.

Sıcak kamaralı makine nasıl çalışır?

Makinenin kalbi, eriyik potasına daldırılmış ve “kaz boynu” adı verilen dökme demir ya da çelik bir haznedir. Kaz boynunun üst kısmındaki silindirde bir piston bulunur. Piston yukarıdayken silindirin yan deliğinden eriyik içeri dolar; piston aşağı indiğinde bu delik kapanır ve metal kaz boynunun kıvrımlı kanalından memeye, oradan da kalıbın giriş ağzına itilir. Meme ve kaz boynu sürekli sıcak tutulduğu için metal yol boyunca donmaz.

Zamak potada genellikle 410-430 °C aralığında tutulur. Sıcaklık düşük kalırsa ince harfler dolmadan katılaşır; fazla yükselirse cüruf artar, alaşımdaki alüminyum oranı düşebilir ve kalıp gereğinden çok ısınır. Bu nedenle pota sıcaklığı termokuplla izlenir, yüzeyde biriken cüruf düzenli olarak alınır ve külçe ilavesi küçük partilerle yapılır.

Bir döküm çevrimi hangi adımlardan oluşur?

  1. Kalıp kapanması: Hareketli kalıp yarısı sabit yarıya kilitlenir; kapama kuvveti, enjeksiyon basıncının kalıbı aralamasını önler.
  2. Enjeksiyon: Piston metali yolluk, giriş ağzı ve kalıp gözü boyunca iter. Küçük bir amblemin dolumu saniyenin çok küçük bir kesrinde tamamlanır; dolum ne kadar hızlıysa metalin ince bölgelere donmadan ulaşma şansı o kadar artar.
  3. Basınç altında bekleme: Gözü dolduran metal katılaşırken çeker. Piston basıncı korunarak bu çekme kısmen beslenir ve iç boşluk riski azalır.
  4. Katılaşma: Kalıp içindeki soğutma kanalları ısıyı çeker; ince cidarlı parçalar kısa sürede taşınabilir sertliğe ulaşır.
  5. Açılma ve itme: Kalıp açılır, itici pimler parçayı yolluk ağacıyla birlikte dışarı iter.
  6. Kalıp yağlama: Kalıp yüzeyine ayırıcı madde püskürtülür, hava ile kurutulur ve bir sonraki baskıya geçilir.

Küçük parçalarda bu döngünün tamamı birkaç saniye ile birkaç on saniye arasında sürer. Çevrim süresini en çok parçanın en kalın kesiti belirler; kalın bölge soğumadan kalıp açılırsa parça şişer ya da itici izleri derinleşir.

Makine ayarlarında en çok oynanan değerler piston hızı, basınç altında bekleme süresi ve kalıp sıcaklığıdır. Kalıp çok soğuksa yüzeyde akış çizgileri ve soğuk birleşme görülür; çok sıcaksa parça kalıba yapışır ve çevrim uzar. Bu nedenle kalıp çalışma sıcaklığına gelene kadar alınan ilk baskılar ayrılır ve potaya geri gönderilir.

Sıcak kamara ile soğuk kamara arasındaki fark nedir?

ÖzellikSıcak kamaraSoğuk kamara
Eriyiğin konumuEnjeksiyon düzeneği potanın içindeMetal her baskıda kepçe ile ayrı silindire alınır
Uygun alaşımlarZamak, magnezyum, kalay, kurşunAlüminyum, pirinç gibi yüksek ergime noktalı alaşımlar
Enjeksiyon basıncıGörece düşük ve ortaYüksek
Çevrim hızıHızlıDaha yavaş
Tipik parçalarAmblem, rozet, kulp, küçük gövdeMotor gövdesi, büyük kapaklar

Alüminyum eriyiği demir esaslı parçaları kimyasal olarak çözdüğü için kaz boynunu kısa sürede aşındırır; bu yüzden alüminyum soğuk kamarada dökülür. Zamağın düşük ergime sıcaklığı ise sıcak kamarayı hem mümkün hem ekonomik kılar.

Amblem üretiminde sıcak kamaranın avantajı nedir?

Logo amblemleri ince harf kenarları, keskin kabartma sırtları ve parlak yüzey ister. Sıcak kamarada metal kısa yoldan, havayla az temas ederek kalıba ulaştığı için yüzey kabuğu yoğun ve pürüzsüz oluşur. Bu yoğun kabuk, sonraki parlatma ve krom kaplamanın sağlam bir zemin bulmasını sağlar. Kalıp gözünün çevresine açılan taşma cepleri ve hava kanalları ise ilk giren soğumuş metali ve sıkışan havayı parçanın dışına alır; soğuk birleşme izleri bu sayede görünür yüzeyde kalmaz.

Yöntemin sınırı da bilinmelidir: gövdesi çok kalın, yerel kütlesi yüksek tasarımlarda içte küçük gaz ve çekinti boşlukları kaçınılmazdır. Bu boşluklar kaplamadan sonra ısındığında kabarma yapabilir. Zamak Döküm Etiket olarak tasarımın döküme uygunluğunu kalıp işlenmeden önce değerlendirmek için çizim ya da logo dosyanızı iletişim sayfamız üzerinden gönderebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Zamak, kalıba elle dökülerek de şekillendirilebilir mi?

Yerçekimiyle döküm mümkündür, ancak ince harfler ve keskin kabartmalar basınç olmadan tam dolmaz. Seri amblem üretiminde basınçlı döküm tercih edilir.

Döküm sonrası artan yolluklar ne olur?

Temiz yolluk ve taşma parçaları potaya geri beslenebilir. Kirli ya da kaplanmış artıklar alaşımın bileşimini bozacağı için ayrı tutulur.

Aynı makinede farklı amblemler dökülebilir mi?

Evet, kalıp değiştirilerek aynı makinede farklı parçalar dökülür. Makine seçiminde kalıp boyutu ve gereken kapama kuvveti belirleyicidir.