Zamak 3 ile Zamak 5 arasındaki temel fark bakır oranıdır. Zamak 3 neredeyse hiç bakır içermez ve daha sünek, boyutça daha kararlıdır; Zamak 5 ise yaklaşık yüzde 1 bakır içerir, daha sert ve dayanıklıdır. Amblem ve rozet gibi dekoratif parçalarda çoğunlukla Zamak 3, yük taşıyan parçalarda Zamak 5 tercih edilir.

Kimyasal bileşimde ne değişir?

İki alaşımın da ana yapısı aynıdır: yaklaşık yüzde 4 alüminyum, çok az magnezyum ve kalan kısımda çinko. Ayrım bakırda başlar. Avrupa standartlarında Zamak 3, ZP3 ya da ZnAl4 kodlarıyla; Zamak 5 ise ZP5 ya da ZnAl4Cu1 kodlarıyla anılır. Koddaki «Cu1» ifadesi, yaklaşık yüzde 1 bakırı işaret eder.

ÖzellikZamak 3Zamak 5
Bakır oranıEser miktarda (en fazla yaklaşık %0,1)Yaklaşık %0,7-1,2
Sertlik ve çekme dayanımıOrtaDaha yüksek
Süneklik, bükülebilirlikDaha yüksekDaha düşük
Zaman içinde boyut değişimiÇok azBakır nedeniyle biraz daha belirgin
Sürünmeye dirençDaha düşükDaha yüksek
KaplanabilirlikÇok iyiÇok iyi

Bakır oranı sertliği ve sünekliği nasıl etkiler?

Bakır, çinko kafesi içinde çözünerek malzemeyi sertleştirir. Bu yüzden Zamak 5 aynı kesit kalınlığında daha fazla yük taşır, çizilmeye ve ezilmeye biraz daha dayanıklıdır. Bedeli süneklikte ödenir: Zamak 5'ten dökülmüş ince bir pim bükülmeye zorlandığında, Zamak 3'ten dökülmüş pime göre daha erken çatlayabilir. Eski dökümlerde bu fark yaşlanmayla birlikte biraz daha belirginleşir, çünkü bakırlı alaşımda süneklik yıllar içinde bir miktar düşer.

Boyutsal kararlılık da önemli bir ayrımdır. Bakır içeren zamak, dökümden sonraki aylar ve yıllar boyunca çok küçük de olsa hacim değişimi gösterir. Sıkı geçme toleransı olan mekanik parçalarda bu değişim hesaba katılır; amblem gibi toleransı geniş parçalarda ise pratikte hissedilmez.

Sürünme tarafında ise üstünlük Zamak 5'tedir. Çinko alaşımları oda sıcaklığında bile sürekli yük altında çok yavaş şekil değiştirebilir; bakır bu eğilimi azaltır. Vida ile sıkılmış bir bağlantıda zamanla sıkma kuvvetinin düşmesi ya da sürekli gergin duran bir klipsin gevşemesi, bakırlı alaşımda daha geç ortaya çıkar. Güneş alan dış yüzeylerde bu fark daha da anlam kazanır.

Amblem üretiminde hangisi seçilir?

Seçim, parçanın görevine göre yapılır. Genel eğilim şu şekildedir:

  • Bant ile yapıştırılan araç ve cihaz amblemleri: Parça yük taşımadığı için Zamak 3 yeterlidir; kaplama yüzeyi pürüzsüz çıkar ve kalıp doldurma davranışı çok dengelidir.
  • Arkasından pim bükülerek ya da perçinlenerek takılan amblemler: Pimin çatlamadan bükülmesi gerektiği için Zamak 3 avantajlıdır.
  • Vidalı bağlantısı olan, sürekli sıkma kuvveti altında kalan amblemler: Vida yuvasının zamanla gevşememesi için Zamak 5 düşünülebilir.
  • Mobilya kulbu, menteşe kapağı, kilit gövdesi gibi elle zorlanan parçalar: Daha yüksek dayanım gerektiğinden Zamak 5 sık tercih edilir.
  • Anahtarlık ve rozet: İnce halka bağlantısı ve iğne yuvası kullanım sırasında esnediği için çoğunlukla Zamak 3 ile dökülür.

Her iki alaşım da aynı sıcak kamaralı döküm makinesinde ve çoğu zaman aynı kalıpta dökülebilir. Bu nedenle alaşım değişikliği kalıp yenilemeyi gerektirmez; yine de iki alaşımın aynı potada karıştırılmaması gerekir, aksi hâlde bileşim ikisinin de şartnamesine uymaz.

Siparişte alaşım nasıl belirtilir?

Teknik çizimde ya da teklif talebinde alaşımın açıkça yazılması, sonradan yaşanacak uyumsuzlukları önler. Yalnızca «zamak» yazmak yeterli değildir; ZP3 veya ZP5 kodu ile birlikte parçanın nasıl monte edileceği, pimlerin bükülüp bükülmeyeceği ve kullanım ortamı belirtilmelidir. Zamak Döküm Etiket, bu bilgiler gelmediğinde dekoratif parçalarda Zamak 3'ü varsayılan kabul eder. Parçanızın kullanım koşullarını iletişim sayfası üzerinden paylaşırsanız alaşım önerisi buna göre netleşir.

Sık Sorulan Sorular

Zamak 5 kaplamada daha mı parlak görünür?

Hayır. Kaplamanın parlaklığını alaşımdan çok döküm yüzeyinin kalitesi, taşlama ve parlatma işçiliği belirler. İki alaşım da krom ve nikel kaplamada benzer görünüm verir.

Zamak 2 ve Zamak 7 nerede kullanılır?

Zamak 2 yaklaşık yüzde 3 bakırla en sert sınıftır ve aşınma gerektiren parçalarda kullanılır. Zamak 7 ise daha saf, magnezyumu düşük bir sınıftır ve akışkanlığı nedeniyle ince cidarlı parçalarda tercih edilir.

Dökülmüş bir parçanın Zamak 3 mü Zamak 5 mi olduğu anlaşılabilir mi?

Gözle anlaşılmaz. Kesin ayrım için spektral analiz gibi bir kimyasal analiz gerekir.