Zamak ödül figürü, üç boyutlu bir modelden kalıp hazırlanıp eriyik zamağın bu kalıba dökülmesiyle üretilir. Döküm çapaklardan temizlenir, parlatılır, altın, gümüş ya da antik renkte kaplanır ve figürün altındaki dişli saplamayla kaideye vidalanır. Zamak, ince detayı iyi doldurması ve elde ağır, dolgun bir his vermesi nedeniyle ödül figürlerinde yaygın kullanılır.

Figür modeli nasıl hazırlanır?

Süreç bir ana modelle başlar. Model bilgisayarda üç boyutlu olarak çizilir ya da elde şekillendirilir, ardından yüksek çözünürlüklü baskı veya işleme ile somut hale getirilir. Bu aşamada birkaç kural uygulanır:

  • Kol, kanat, kılıç gibi ince ve dışa uzanan bölümler, kırılmaya karşı yeterli kesitle çizilir.
  • Zamak katılaşırken bir miktar çeker; model bu çekme payı hesaba katılarak ölçeklendirilir.
  • Kalın gövdelerin içi mümkünse boşaltılır ya da et kalınlığı dengelenir; çok kalın bölgeler soğurken çöküntü yapabilir.
  • Figürün tabanında kaideye bağlantı için bir göbek ve saplama yeri bırakılır.

Figürün boyutu belirlenirken kaideyle oranı da düşünülür. Yüksek ve ince bir figür, dar bir kaide üzerinde devrilmeye yatkın olur; zamak yoğun bir alaşım olduğu için ağırlık merkezi yukarıda kalan figürlerde kaidenin genişliği ve ağırlığı artırılır. Kupa gövdesinin üzerine oturan figürlerde ise taban çapı, kupanın kapak ya da tepe parçasıyla uyumlu çizilir.

Ödül figüründe hangi döküm yöntemi kullanılır?

YöntemKalıpUygun adetÖzellik
Santrifüj dökümVulkanize kauçuk ya da silikon disk kalıpKüçük ve orta serilerKalıp maliyeti düşük, ince detay iyi çıkar, yüzey ek işçilik ister
Basınçlı dökümÇelik kalıpYüksek adetli serilerÖlçü tekrarı yüksek, yüzey düzgün, kalıp yatırımı büyük

Santrifüj dökümde disk şeklindeki kauçuk kalıp hızla döndürülür ve merkezden verilen eriyik metal merkezkaç kuvvetiyle figür boşluklarına itilir. Bu yöntem, alttan oyuk kısımları olan, çok yönlü figürlerde esneklik sağlar; kauçuk kalıp esnediği için parça kolay çıkar. Çelik kalıpta ise oyuk bölgeler için sürgülü maçalar gerekir. Karmaşık figürler bazen iki yarım halinde dökülür, sonra birleştirilip ek yeri işlenerek gizlenir.

Dökümden sonra hangi işlemler yapılır?

Kalıptan çıkan figürde döküm kanalı, hava kanalları ve ayrım çizgisi boyunca ince çapak bulunur. Kanallar kesilir, çapak eğe ve zımparayla alınır. Ardından figür titreşimli tamburda ya da elle keçe diskte parlatılır. Yüz, el ve saç gibi ince detaylarda parlatma dikkatli yapılır; aşırı parlatma hatları yumuşatıp figürün ifadesini silebilir. Kaplamadan önce yüzeydeki gözenekler kontrol edilir, çünkü kaplama gözeneği kapatmaz, aksine belirgin hale getirir.

Kaplama ve renk seçenekleri nelerdir?

Zamak doğrudan altın ya da gümüş kaplamaya uygun değildir. Önce yüzey temizlenir, ardından bakır alt kat ve nikel ara kat uygulanır; renk katmanı bunun üzerine gelir. Sık kullanılan bitişler şunlardır:

  1. Parlak altın: Birincilik ödülleri ve törensel figürler için.
  2. Gümüş ve nikel: İkincilik ödülleri, modern ve sade tasarımlar için.
  3. Bronz rengi: Üçüncülük veya katılım ödülleri için.
  4. Antik (eskitme): Kaplamanın girintileri koyulaştırılır, çıkıntılar parlatılır; kaslar, kumaş kıvrımları ve yüz hatları belirginleşir.

Renk katmanı ince olduğu için çoğu figürde üzerine şeffaf koruyucu lak uygulanır. Lak, elle tutmadan kaynaklanan parmak izi lekelenmesini ve kararmayı geciktirir.

Figür kaideye nasıl monte edilir?

Figürün tabanında, dökümle birlikte oluşturulan ya da sonradan diş açılan bir saplama bulunur. Kaide delinir, saplama delikten geçirilir ve alttan rondela ile somunla sıkılır. Mermer, ahşap ve akrilik kaidelerde altta keçe ya da kapak kullanılarak somun gizlenir. Ağır figürlerde tek saplama dönmeye yol açabileceği için iki saplama veya dönme önleyici pim eklenir. Kaide üzerine isim, tarih ve etkinlik bilgisi ayrı bir metal plaketle eklenebilir. Figürünüzün modeli ve adet bilgisiyle bizimle iletişime geçerek uygun döküm yöntemini birlikte belirleyebiliriz.

Sık Sorulan Sorular

Zamak figür zamanla kararır mı?

Kaplama ve lak sağlam kaldığı sürece kararma yavaştır. Figür yumuşak kuru bezle silinmeli, aşındırıcı temizleyici kullanılmamalıdır.

Tek parça özel figür üretilebilir mi?

Üretilebilir; düşük adette genellikle kauçuk kalıp ve santrifüj döküm tercih edilir. Çelik kalıp ancak yüksek adetlerde anlamlı hale gelir.

Figür hem altın hem gümüş renkte olabilir mi?

Olabilir. Bölgesel maskeleme ile iki renk kaplama yapılır ya da ayrı dökülen parçalar farklı kaplanıp birleştirilir.