Döküm rozetin arka aparatı, rozetin hangi giysiye nasıl tutunacağını belirler. Kelebek kilitli kısa pim ince ve orta kalınlıktaki kumaşta en dengeli tutuşu verir. Çengelli iğne kalın kumaşta ve geniş rozetlerde işe yarar. Mıknatıs kumaşı hiç delmez, ancak ağır rozetlerde ve kalın kumaşlarda tutuşu zayıflar.
Üç bağlantı tipi teknik olarak nasıl çalışır?
Kelebek kilitli pim
Rozetin arkasında genellikle 8-12 mm boyunda tek bir pim bulunur. Pim kumaştan geçirilir ve arkadan yaylı bir kelebek kilitle sıkıştırılır. Zamak rozette pim çoğu zaman dökümle aynı parçada çıkmaz; gövdeye açılan yuvaya pirinç ya da çelik bir pim yerleştirilir. Bunun sebebi, zamak pimin ince kesitte tekrar tekrar takılıp çıkarılınca yorulup kırılabilmesidir. Kelebek kilit pirinç, kauçuk ya da anahtarla açılan kilitli tipte olabilir.
Çengelli iğne
Rozetin bir kenarına menteşe, karşı kenarına emniyet kilidi yerleştirilir. Uzun iğne kumaşı iki noktadan delip geçer ve kilide oturur. İki nokta arasındaki mesafe rozetin dönmesini engeller. Bu nedenle yatay duran, uzun formlu rozetlerde ve kalın kumaşta tercih edilir.
Mıknatıslı arka
Rozetin arkasına bir metal plaka ya da mıknatıs, giysinin içine ise ikinci bir mıknatıs gelir. Tutuş gücü iki parça arasındaki mesafeyle hızla düşer. Bu yüzden ince gömlek kumaşında iyi çalışırken kalın bir montun kumaşında zayıflar.
Hangi aparat kumaşa ne yapar?
| Özellik | Kelebek kilitli pim | Çengelli iğne | Mıknatıs |
|---|---|---|---|
| Kumaşa etkisi | Tek küçük delik | İki delik, daha uzun iz | Delik yok, hafif baskı izi olabilir |
| Dönme eğilimi | Tek pimde var, çift pimde yok | Yok | Ağır rozette kayabilir |
| Uygun kumaş | Gömlek, ceket yakası, şapka | Kalın ceket, palto, bayrak bandı | İnce ve orta kalınlıkta kumaş |
| Takıp çıkarma | Hızlı | Orta | Çok hızlı |
İpek, saten ve ince örme kumaşlarda pim deliği iplikleri ayırır; rozet sık takılıp çıkarılırsa delik genişler ve kumaş kaçabilir. Deri ve suni deride ise açılan delik kalıcıdır, kapanmaz. Bu malzemelerde mıknatıs ya da kumaşa dikilen ayrı bir taşıyıcı parça daha doğru sonuç verir. Kalın keçe ve yün kumaşta pim kumaşın içinde kaybolur; burada pim boyunun uzun seçilmesi kelebeğin tam oturmasını sağlar.
Rozetin boyutu ve ağırlığı seçimi nasıl değiştirir?
Zamak yoğun bir alaşımdır; aynı ölçüde bir alüminyum ya da sac rozete göre belirgin biçimde ağırdır. Bu ağırlık rozete kaliteli bir his verir, ama aparat seçimini de etkiler. Pratikte izlenen yol şöyledir:
- Yaklaşık 25 mm'ye kadar olan yuvarlak rozetlerde tek pim ve kelebek kilit yeterlidir.
- Genişliği 30 mm'yi aşan ya da yatay uzun rozetlerde çift pim kullanılır; rozet yakada dönmez.
- Ağırlığı yüksek, kalın döküm rozetlerde mıknatıs yerine pim veya iğne seçilir; aksi halde rozet öne doğru sarkar.
- Şapka ve bere gibi esnek yüzeylerde kısa pim ve kauçuk kelebek kumaşı daha az zorlar.
Güvenlik açısından nelere dikkat edilmeli?
Kurum kimliği taşıyan rozetlerde kaybolma riski önemlidir. Bu tür kullanımda anahtarla ya da bastırarak açılan kilitli kelebek, sıradan yaylı kelebeğe göre daha güvenlidir. Mıknatıslı rozetler kalp pili veya benzeri implant taşıyan kişilerde göğüs bölgesinde kullanılmamalıdır. Atölye ve üretim alanlarında ise mıknatıs metal tozu ve talaş toplar; bu ortamlarda pimli bağlantı daha temiz kalır. Çocuklara yönelik dağıtımlarda sivri iğne yerine kapalı uçlu bağlantılar düşünülmelidir.
Kaplama sırasıyla aparatın montaj sırası da dayanıklılığı etkiler. Pim kaplamadan önce takılırsa rozetle aynı renkte kaplanır; kaplamadan sonra takılırsa yuvanın çevresinde kaplama zarar görmemesi için dikkatli presleme gerekir. Hangi bağlantının sizin kullanım yerinize uyduğunu belirlemek için rozetin ölçüsünü ve takılacağı giysiyi Zamak Döküm Etiket ile paylaşarak ön değerlendirme isteyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kelebek kilit kaybolursa rozet kullanılamaz mı?
Kullanılabilir. Pim çapı standart olduğu için yedek kelebek kilit takılabilir. Sık takılıp çıkarılan rozetlerde siparişle birlikte yedek kilit istemek pratik bir çözümdür.
Aynı rozete hem pim hem mıknatıs konabilir mi?
Konabilir; arkaya pim yerleştirilir ve ayrıca sökülebilir bir mıknatıs aparatı eklenir. Ancak rozetin kalınlığı artar, bu nedenle ince yaka rozetlerinde tek bağlantı tercih edilir.
Bayrak bandı veya kemer için hangisi uygundur?
Kalın dokuma bantlarda çengelli iğne ya da arkadan vidalı bağlantı daha güvenlidir. Mıknatıs kalın bantta yeterli tutuşu sağlamaz.